STOLAC

Stolac je grad u jugoistočnom dijelu BiH u kome su se stekla sva obilježja Hercegovine, sva geomorfološka, geografska, klimatska i druga obilježja koja Hercegovinu čine baš onakvom kakva ona jeste, grad na rijeci Bregavi, sa prosječnom nadmorskom visinom u svom središtu od 95 metara. Arheološka istraživanja su pokazala da su na ovom prostoru ljudi živjeli još prije 15.000 godina, u vrijeme paleolita; temeljena na nalazištima u paleolitskom staništu, pećini Badanj u kanjonu rijeke Bregave kod Stoca. U Stocu su živjeli ili kroz Stolac prolazili svi narodi koji kroz historiju Balkanom prođoše: stari Iliri, Kelti, stari Rimljani, Goti, Huni, Avari, stari Slaveni, Ugari, Mlečani, Osmanlije, Austrijanci i Stolac osta svjedokom tih vremena i ljudi. Posebno je zanimljivo i dobro istraženo ilirsko naselje i grad Daorson na brdu Ošanjići, 3 km udaljenom od Stoca. Brojne nekropole stećaka bosanskih bogumila svjedoče da se na prostoru današnjeg Stoca slijedilo bogumilsko učenje. Na širem prostoru Stoca locirano je 2.612 nekropola bogumilskih stećaka. Najpoznatije su na Radimlji, Boljunima, Rotimlji i Vidoštaku, a najčuvenija je ona na Radimlji sa "kamenim spavačima" Mehmedalije Maka Dizdara. U okviru osmanske uprave, Stolac je bio ugledna kasaba tog vremena u podgrađu antičko-srednjovjekovne gradske utvrde, imao je sve gradske sadržaje potrebne u tom vremenu da bi od Porte iz Carigrada mogao dobiti status kasabe. Austrougari zatim provode proevropske reforme u svim sferama života; 1888. godine adaptiraju i proširuju Vidošku stolačku tvrđavu, formirajući tako svoju gradsku utvrdu. Agresija na Bosnu i Hercegovinu 1992.-1995. posebno se pogubno iskazala u Stocu, koji se ubraja među jako stradale gradove u BiH. Državna komisija Bosne i Hercegovine za zaštitu nacionalnih spomenika, od 2002. do kraja 2015. godine u Stocu je pod svoju zaštitu stavila 33 nacionalna spomenika, među kojima su naročito: Stari grad Vidoški, Nekropola stećaka Radimlja, kameni mostovi i mlinice stolačke, musafirhana uz Carevu džamiju, stambeni graditeljski kompleks Begovina - Rizvanbegovića konaci, grob jevrejskog rabina Moše Danona i dr.