SARAJEVO

Sarajevo je glavni grad Bosne i Hercegovine, višestoljetna metropola, najveći urbani, politički, ekonomski, kulturni, duhovni, socijalni, saobraćajni, sportski i svekoliki centar BiH. Svojim imenom, historijom, svojom raznolikom i specifičnom multiduhovnošću i multikonfesionalnošću daleko je ispred mnogih svjetskih gradova. Sarajevo je smješteno gotovo u samom geografskom središtu Bosne i Hercegovine, okruženo olimpijskim planinama: Igmanom, Bjelašnicom, Treskavicom, Jahorinom i Trebevićem, uz rijeku Miljacku, s jedne joj i druge strane, koja se kod Ilidže uliva u rijeku Bosnu. Izvorišta rijeke Bosne, ispod Igman planine poznata su pod imenom "Vrelo Bosne", a uz Miljacku i Bosnu, na području Općine Trnovo izvire rijeka Željeznica, na čijim su obalama još prije 4.000 do 5.000 godina živjeli prastanovnici Sarajeva, u nauci poznati po neolitskoj, butmirskoj kulturi. Pored neolitske butmirske kulture, na ovom prostoru su izraženi i obrisi susjedne, glasinačke kulture... Prostor Sarajeva i njegove neposredne okoline u srednjem vijeku bilježi se imenom Zlatni Do u kojem nije bilo većih naselja osim utvrđenog grada Hodidjeda na istočnom sarajevskom obodu. Ipak je širi sarajevski prostor bio naseljen u srednjem vijeku što se iskazuje brojnim nekropolama stećaka koji su otkriveni na obalama rijeke Miljacke. Najreprezentativniji primjerci stećaka sa šireg prostora Sarajeva i ostalih dijelova BiH danas su izloženi u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, među kojima su najpoznatiji Kakanjski - Zgošćanski iz sela Gornja Zgošća kod Kaknja i Boljunski na kojem je urezan prikaz bosanskog ljiljana. Najstariji i najpouzdaniji izvor za proučavanje nastanka Sarajeva i njegovog najranijeg razvoja svakako je vakufnama Isa-bega Ishakovića iz 1462. godine, koja se smatra godinom osnivanja grada Sarajeva. U ovom dokumentu Sarajevo se naziva kasabom, jer je ispunjavalo uvjete Porte za status kasabe; imalo je džamiju i naselje oko džamije, trg, čaršiju i sedmični pazarni dan. Gradski trg koji se spominje u ovoj vakufnami nalazio se na mjestu današnje sarajevske Baščaršije. Još prije 1462. godine na ovom području bio je podignut dvor (saraj), po kome je naselje dobilo ime, a već 1457. Isa-beg je ovdje formirao i mesdžid, posvetivši ga sultanu Mehmedu II Fatihu Osvajaču, iz kojeg će kasnije izrasti Careva džamija. Drugo naselje na području današnjeg Sarajeva nastalo je na Bentbaši, gdje je Isa-beg podigao tekiju i han, karavansaraj sa dućanima, te most kojim je spojio dvije obale rijeke Miljacke. Svojim milosrđem i graditeljskom ljubavlju, istinski nasljednik Isa-begov je gazi Husrev-beg koji je najzaslužniji što od kasabe Sarajevo postade prestižnim gradom. Gazi Husrev-begova džamija jedna je od najljepših džamija iz osmanskog vremena na zapadnom Balkanu; odmah do nje je medresa i čuvena biblioteka. Izgradio je i osigurao finansiranje musafirhane, prenoćišta za siromašne i dobrotvornu kuhinju - imaret, kao i brojne građevine u Sarajevu. Brojni Jevreji su u prvoj polovini 16. stoljeća iz Španije stigli u Sarajevo gdje su donijeli rukopisnu iluminiranu knjigu, svjetski čuvenu Sarajevsku hagadu, koja kao eksponat Zemaljskog muzeja svjedoči multikulturalnost i multietničnost grada Sarajeva. Austro-Ugarska je tokom svoje vladavine u BiH, od 1878. do 1918., svojim evropskim pristupom u organizaciji vlasti, uvođenjem imovinsko-katastarskih zakona, uvođenjem bitnih tehničkih novina u organizaciji života, učinila da se pokrene intenzivna gradnja i europeizacija na cijelom prostoru Bosne i Hercegovine, naročito intenzivno u Sarajevu. Za prvog nadbiskupa vrhbosanskog postavljen je monsinjor Josip Štadler, koji je, nedaleko od Begove džamije i pravoslavne Saborne crkve, 1884. pokrenuo zidanje prvostolne katoličke crkve, sarajevske katoličke katedrale posvećene Presvetom Srcu Isusovom. Zemaljski muzej u Sarajevu, u svakom smislu, je začetak prosvjetnog, naučnog i kulturnog uzdizanja, kako grada Sarajeva, tako i Bosne i Hercegovine. Jedna od najljepših i najmonumentalnijih građevina svakako je Vijećnica, prvobitno namijenjena za gradsku službu, ali nije kroz cijelo proteklo vrijeme bila u toj funkciji; u njoj je najduže bila smještena Narodna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, sve do agresije na BiH kada je bila zapaljena i razorena gotovo do temelja. Vijećnica je obnovljena, restaurirana i svečano otvorena 9. maja 2014. godine. Po okončanju Prvog svjetskog rata 1918. godine i uspostavom Kraljevine SHS, a potom Kraljevine Jugoslavije, Bosna i Hercegovina i Sarajevo su nazadovali u svakom pogledu, političkom, ekonomskom, kulturnom - razvoj grada Sarajeva gotovo je stao. U Drugom svjetskom ratu Bosna i Hercegovina je bila okupirana od strane Njemačke i administrativno uključena u sastav NDH; partizanske vojne jedinice su Sarajevo oslobodile 6. aprila 1941. godine. U okviru socijalističke Jugoslavije, Sarajevo se intenzivno oporavlja, formiraju se velika proizvodna preduzeća, osniva Sarajevski univerzitet, osnivaju se brojne prosvjetne, naučne i kulturne ustanove, sportski kolektivi. Grad je bio domaćin četrnaestih zimskih olimpijskih igara 1984. godine. Tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu, Sarajevo se nalazilo u najdužoj opsadi jednog grada u historiji čovječanstva, od maja 1992. do novembra 1995. - punih 1.440 dana, i tokom artiljerijskih napada stotinama hiljada granata u Sarajevu je ubijeno oko 12.000 civila, između kojih 1.675 nevine djece, teško su oštećeni i zapaljeni najznačajniji objekti grada, bolnički objekti... Bosna je razmeđe svjetskih civilizacija, Sarajevo je najzapadnija tačka Istoka, Sarajevo je najistočnija tačka Zapada... U Sarajevu se, kao nigdje u svijetu, u jednom uskom vidokrugu sažimaju minaret Gazi Husrev-begove džamije, zvonik Katoličke crkve Srca Isusova i pravoslavne Saborne crkve, uz njih i kupola Aškenaske jevrejske sinagoge...