MOSTAR

Mostar je jedan od najvećih urbanih centara u Bosni i Hercegovini, grad sa svim sadržajima u jedinstvu starog i novog, centar je Hercegovine i njena prometna raskrsnica, smješten na obalama rijeke Neretve, u koju se u gradu uliva Radobolja, pod planinama Velež i Prenj, rasprostranjen na tri kotline; na sjeveru u Bijelom polju, u mostarskoj gradskoj kotlini i na jugu u Bišću polju. Središte grada je na prosječnoj nadmorskoj visini od oko 70 metara. Istraženo je da je prostor Hercegovine bio naseljen još od vremena neolita; kasnije su pronađeni dokazi života Ilira koji su živjeli u plemenima i najveći njihov broj pripadao je plemenima Autarijata i Ardijejaca. Na širem prostoru Mostara život se intenzivno odvijao u srednjem vijeku gdje su pronađeni brojni stećci naših predaka bogumila. Padom Zapadnog Rimskog carstva i doseljavanjem slavenskih plemena na Balkanu, prostori Hercegovine su pripadali krajini Zahumlje (Hum). Vojnu dominaciju na ovim prostorima činila je vlast Franaka, kasnije su ovdje vladali vladari iz dinastije Nemanjića, a onda vladari bosanske srednjovjekovne države, između kojih se naročito isticao Stjepan Vukčić Kosača kroz svoje stolovanje u starom gradu Blagaju na rijeci Buni, u kojem je prije njega u srednjem vijeku stolovao i veliki vojvoda Sandalj Hranić. Godine 1448. Stjepan Vukčić Kosača je postigao vojni rang vojvode, hercega; po njemu je Hercegovina i dobila svoje ime. Putopisac Evlija Čelebi iz 17. stoljeća navodi da je naselje koje je bilo na mjestu današnjeg Mostara, nešto prije 1468. godine osvojio sultan Mehmed Fatih II. Takođe, sultan Sulejman Veličanstveni je, da bi dobro osigurao Mostar, naredio da se na liticama rijeke Neretve sagradi stamen i čvrst grad od kamena, te je po njegovoj izričitoj naredbi i izgrađen veoma čvrst kameni most. Most je gradio učenik neimara Sinana, neimar Hajrudin, na istom ili bliskom mjestu na kojem se nalazio lančani most kojeg je nešto prije 1473. podigao sultan Mehmed Fatih II. Početak 20. stoljeća, tokom austrougarske vlasti, uveo je grad Mostar u njegovu modernizaciju, izgradnju i prosperitet u svim oblastima života, grade se novi mostovi na Neretvi i to most na Musali, Lučki i Carinski most, rekonstruirani su vodovod i kanalizacija, te je grad u svom centru elektrificiran. Razdoblje socijalističke Jugoslavije je zlatno doba za grad Mostar; osnivaju se nove proizvodne kompanije, 1977. godine se osniva Univerzitet, pokreću se brojne kulturne i sportske aktivnosti, grad postaje primjerom uspješnog suživota naroda: Bošnjaka, Hrvata, Srba i ostalih, te se konstruirao jedinstveni i specifični mostarski mentalitet. Tokom 1992.-1995. u gradu su se desili ratni zločini širokih razmjera; mostarski biser, neprocjenjiva vrijednost ukupne svjetske graditeljske baštine - Stari most, je 9. novembra 1993. godine, žestokim i veoma učestalim artiljerijskim, topničkim udarima potpuno srušen. Danas je Mostar dostigao tek oko 30% razvojnog nivoa koji je imao 1991. godine, i uglavnom su ostali razvijeni turistički i zanatski potencijali u gradu. Mnogobrojni su kulturno-historijski spomenici i turističke destinacije Mostara: Ranokršćanska bazilika u Cimu, srednjovjekovni nadgrobni spomenici - stećci, Karađoz-begova džamija, Kriva ćuprija iznad Radobolje, Mostarski kujundžiluk, Mostarski hamam, Koski Mehmed-pašina džamija, Sahat-kula, Jevrejska sinagoga, Osmanske rezidencijalne vile, Stara pravoslavna crkva, Nova pravoslavna crkva, Franjevačka crkva sv. Petra i Pavla, Mostarska gimnazija, Biskupski ordinarijat, Mitropolija pravoslavna - Vladičin dvor, Partizansko spomen groblje, Park prirode Ruište, i Stari most nad rijekom Neretvom, sa dvije kule kao jedinstveni graditeljsko-arhitektonski poduhvat; na lijevoj obali kulom Tarom, a na desnoj kulom Halebijom. Stari most je obnovljen, i to tehnikom građenja iz vremena kada je most u 16. stoljeću i građen, od kamena zvanog "tenelija" zajedno sa kamenim blokovima izvađenim iz rijeke od mosta koji je srušen. U Mostaru se i danas održavaju takmičenja u skakanju s mosta...