KOTOR VAROŠ

Kotor Varoš je smješten na obroncima planina Uzlomca, Čemernice i Tisovca, grad u dolini rijeke Vrbanje sa prosječnom nadmorskom visinom u svom središtu od 220 metara. Rijeka Vrbanja izvire ispod Vlašić planine na lokalitetu Prelivode i do svoga ušća u Vrbas prima brojne pritoke, te tako čini veoma povoljne hidrološke prilike utičući u cjelokupnom prirodnom ambijentu Kotor Varoši na bogatstvo flore i faune. Istraženo je da se život ljudskih zajednica na ovom prostoru odvijao još u 4. mileniju stare ere, u doba neolita; detaljnija istraživanja u prostoru oko Banje Luke, pa time i Kotor Varoši ukazala su na život starih Ilira, posebno između IV i I stoljeća stare ere. Najbrojnije ilirsko pleme bilo je pleme Mezeja, a uz njih i pleme Desidijata. Krajem stare ere i na samom početku nove, prostore Balkana sistematski zauzimaju Rimljani, poznati graditelji tvrdih, kamenitih cesta i uz njih i svojih castruma, utvrda uz ceste. U srednjem vijeku, Kotor Varoš bio je u sastavu moćne srednjovjekovne Bosanske države; nakon Kulina bana (1180-1204), Kraljevstvo Bosansko najjače je bilo tokom 14. stoljeća u vrijeme Stjepana II Kotromanića (1314-1353), Tvrtka I Kotromanića, bana bosanskog do 1377. godine te prvog kralja bosanskog do 1391. godine, kralja Stjepana Dabiše (1391-1395) itd. sve do posljednjeg kralja bosanskog, Tomaševog sina, Stjepana Tomaševića. Osmanlije prostor Donjih kraja (Bosanske Krajine) osvajaju 1519. godine; Kotor Varoš je pao padom tvrđave Kotor ispod koje je bilo njeno podgrađe, uz koje se vremenom formira naselje Varoš, da bi se relativno brzo spajanjem u jedinstveno naselje formirao Kotor Varoš. Grad je svoj istinski preporod nakon Drugog svjetskog rata doživio u vrijeme socijalističke Jugoslavije sve do 1992. godine. Kotor Varoš je sa svojom okolinom u prirodnom ambijentu, bogatstvu šuma, šumskih proplanaka, livada i pašnjaka, riječnih tokova veoma pogodan za seoski, izletnički i rekreacijski turizam.