ILIJAŠ

Ilijaš je smješten u neposrednoj blizini Sarajeva, komunikacijski na veoma povoljnom mjestu, na glavnoj željezničkoj saobraćajnici i u dnu trokuta dviju najvažnijih cestovnih saobraćajnica u Bosni i Hercegovini. Općinsko područje zauzima površinu od 309 km², te se kao takvo ubraja među općine srednje prostorne veličine u zemlji. Klima je umjereno-kontinentalnog karaktera, a nadmorska visina u središtu grada iznosi 444 metra. Okolina grada izuzetno je bogata florom i faunom; gotovo 60% općinskog područja pokrivaju šume. Ilijaš je mlado, novo urbano naselje koji je stasao tokom 20. stoljeća uz Željezaru kao pokretača razvoja grada i privrednih kapaciteta. Međutim, arheološka istraživanja na prostorima uz rijeku Bosnu i na prostoru današnje općine Ilijaš ukazuju na život ljudskih zajednica još u vrijeme neolita pa nadalje intenzivnije. Ovdje su između 4. i 1. stoljeća stare ere živjeli pripadnici ilirskog plemena Desidijati koji su ratovali ali se i asimilirali sa Keltima sve dok nisu poraženi od Rimljana u posljednjem stoljeću stare ere. Na prostoru Ilijaša pronađeni su stećci naših predaka bogumila iz srednjeg vijeka, među kojima je najznačajnija nekropola srednjovjekovnih bogumilskih stećaka na lokalitetu Kopošići. Nedaleko od Ilijaša, u Visokom je 29. augusta 1189. godine bosanski Kulin ban napisao Povelju kojom bosanska srednjovjekovna država uređuje svoje odnose sa Dubrovačkom republikom i predao je Dubrovčanima iste godine. Povelja Kulina bana najznačajniji je dokaz, spomenik državnosti i suvereniteta srednjovjekovne bosanske države. Takođe se uz Ilijaš u srednjem vijeku veže i ilijaški srednjovjekovni grad Dubrovnik, koji su prema jednima podigli Dubrovčani kako bi eksploatisali rudne minerale, iskopavali i topili srebro i željezo i to na temelju obligacionog odnosa sa Kulin banom, dok je prema drugima bosanski kralj Dabiša (1391-1395) Dubrovčanima dao koncesiju za eksploatisanje rudnih minerala na ovom prostoru na kojem su oni tada izgradili svoju srednjovjekovnu koloniju, po uzoru na one u Srebrenici, Fojnici, Varešu i u okviru nje utvrđeni grad. Sa ekonomskog aspekta, današnji Ilijaš se više ne oslanja na Željezaru nego svoje razvojne šanse vidi u novim ekonomskim okolnostima s obzirom da je bogat prirodnim resursima, šumskim i vodnim potencijalima, mineralnim resursima... Kulturno-historijske spomenike i turističke destinacije Ilijaša čine: Nekropola stećaka Kopošići, stari bosanski grad Dubrovnik i park prirode Bijambare koji se nalazi uz lijevu stranu cestovne saobraćajnice Sarajevo-Tuzla, pri Nišićkoj visoravni; park je koji je i kraški fenomen sa mnogo vrtača, kraških ponora dvaju potoka i osam bijambarskih pećina.