ILIDŽA

Ilidža se nalazi na obodu prostranog Sarajevskog polja, na obalama rijeke Željeznice, ispod Igman planine, uz vrelo rijeke Bosne. Nadmorska visina Ilidže je 490 metara, a najviši planinski vrh u njenom okruženju je Crni vrh na planini Igman koji dostiže nadmorsku visinu od 1499 metara. Jako je bogata florom i faunom, u planinsko-riječnom prirodnom ambijentu, koji se gotovo stopio sa urbanim, gradskim prostorom Ilidže. Uz rijeku Bosnu, koja izvire ispod Igman planine, ilidžanske rijeke su i: Željeznica koja izvire ispod planine Treskavice, Miljacka koja izvire ispod planina Jahorine i Romanije, Dobrinja ispod Trebevića i rijeka Zujevina što izvire ispod Bjelašnice. Kroz svoju dugu historiju, Ilidža je čuveno banjsko i klimatsko lječilište, nesvakidašnji rekreacijski centar i izletište u samom podnožju Igmana, u zelenom, vodom i šumom bogatom pejzažu. Jedno od najpoznatijih i najistraženijih prahistorijskih naselja iz doba neolita u BiH otkriveno je u ilidžanskoj mjesnoj zajednici Butmir, koje se veže za period između 3500. i 2500. godine prije nove ere. Ove prostore su dugotrajno nastanjivali stari Iliri koji su se asimilirali sa Keltima sve do dolaska Rimljana početkom nove ere. Ugušivanjem Batonovog ilirskog ustanka na zapadnom Balkanu definitivno nastupa rimsko doba i traje sve do 476. godine, do konačne propasti Zapadnog Rimskog carstva, koje je palo pod čestim i teškim upadima barbarskih naroda sa istoka, Gota, Huna i Avara. Krajem 7. stoljeća prostore zapadnog Balkana, pa tako i današnje Ilidže naseljavaju stari Slaveni. Tokom osmanskog doba, Ilidža je takođe bila, kao i u antičko, rimsko vrijeme, zanimljivo mjesto za liječenje, odmor i rekreaciju, kao i prometno mjesto, dobro povezano sa Jadranskim morem na jugu i savskim područjem na sjeveru. Krajem 1894. godine izgrađena je Velika aleja kojom se Ilidža sa svojim banjskim sadržajima povezala sa vrelom rijeke Bosne pod planinom Igman. Duž Velike aleje posađeno je 727 platana i preko 250 stabala divljeg kestena. Na području grada i općine Ilidža veoma je veliki broj kulturno-historijskih spomenika i turističkih destinacija: Tunel spasa Butmir-Dobrinja, Arheološki lokalitet Butmir, antički gradski kompleks Ilidže, kulturna naslijeđa iz osmanskog perioda, ilidžanski hoteli, ljetnikovci, Rimski most na Plandištu kojeg je, zapravo, polovinom 16. stoljeća podigao gazi Ali-paša, osmanski namjesnik u Sarajevu, zatim selo Vrutci, vrelo rijeke Bosne pod Igmanom, kao i brojne planine u okolini.